Tokat mutfağının geçmişi, yemek tariflerinin yanı sıra günlük yaşamda kullanılan yerel kelimelerle belgelendi. Habibe Yazıcı Ersoy ve Tuğçe Nur Kesin tarafından hazırlanan akademik araştırmada, Tokat'ın yemek ve mutfak kültürüyle ilişkili 230 kelime kayıt altına alındı.
Araştırmacılar, bu kelimelerin 33'ünün 11. Yüzyılda Kaşgarlı Mahmud tarafından kaleme alınan Dîvânu Lugâti't-Türk'teki eski Türkçe söz varlığıyla bağlantılı olduğunu belirledi. "Derleme Sözlüğü'nde Tokat'ın Yemek ve Mutfak Kültürüne Ait Söz Varlığı" başlıklı çalışma, 14 ila 16 Ekim 2022 tarihlerinde düzenlenen 5. Tokat Sempozyumu'nda sunulan bildiriler arasında yer aldı ve Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi tarafından 2023 yılında yayımlandı.
Araştırmada Türkiye'deki Derleme Sözlüğü kayıtları ile tarihî sözlükteki kelimeler karşılaştırılarak yöresel mutfak dilinin tarihsel izleri incelendi. Çalışmada tespit edilen kelimeler arasında bugün herkesin anlamını bilmediği mutfak araç gereçleri de bulunuyor. Örneğin ahtaracak, sac üzerinde pişirilen yufkayı çevirmeye yarayan aracı ifade ediyor. Aşurma büyük kazan anlamında kullanılırken, boduç küçük ve kulpsuz bir su testisini tanımlıyor.
Çalışmada yiyecek hazırlama ve kışlık saklama alışkanlıklarıyla bağlantılı avuda, balbaşı, çalma, katkan ve keş gibi kelimelere de yer verildi. Bu sözcükler, Tokat yöresinde pekmez, meyve kurusu ve yoğurt gibi ürünlerin hazırlanması ve saklanmasıyla ilgili geleneksel mutfak bilgisini yansıtıyor. Araştırmanın kapsamı yemek ve içecek adlarıyla sınırlı tutulmayarak mutfak araç gereçleri, çorbalar, hamur işleri, tatlılar, hayvansal gıdalar, meyveler ve yiyecek hazırlama malzemeleri ayrı başlıklar altında değerlendirildi.
Tokat'ın farklı ilçe ve köylerinde kaydedilen kelimeler yöresel konuşma farklılıklarını da ortaya koydu. Araştırmada Zile, Artova, Niksar, Reşadiye, Erbaa ve Turhal gibi ilçelerle bağlantılı söz varlığına yer verildi. Böylece aynı il sınırları içinde farklı yerleşimlerde kullanılan mutfak terimlerinin bilimsel kayda geçirilmesi sağlandı.


