Keçi kılının ipliğe dönüştürülerek dokuma ürünlerine hayat verdiği mutaflık, Tokat'ın Osmanlı dönemine uzanan zanaat geçmişinin az bilinen meslekleri arasında yer alıyor. Hayvancılıkla iç içe gelişen bu gelenekte ustalar, keçi kılından çul ve benzeri dayanıklı dokumalar hazırlıyordu. Mesleğin Tokat'taki varlığı, 1455 yılına ait Osmanlı kayıtlarını inceleyen akademik araştırmalara kadar uzanıyor.

Gaziosmanpaşa Üniversitesi tarafından 1 ila 3 Kasım 2012 tarihlerinde düzenlenen Tokat Sempozyumu'nda sunulan Alpaslan Demir imzalı araştırmada, 15. Yüzyılın ikinci yarısındaki göç hareketleri ve şehirdeki meslek grupları ele alındı. Çalışmada, Tokat'a yerleşen zanaatkârlar arasında keçi kılından çul dokuyan Müslüman ve gayrimüslim mutafların da bulunduğu aktarıldı.

Mutaflık, keçi kılını işleyerek dokumaya uygun iplik hazırlama ve bu ipliklerle dayanıklı ürünler üretme zanaatı olarak biliniyor. Geleneksel üretimde hayvan çulları, yem torbaları ve heybe gibi günlük ihtiyaçlara yönelik dokumalar öne çıkıyordu. Bu meslek, hayvancılık faaliyetleriyle dokumacılık arasındaki ilişkinin de bir örneğini oluşturuyordu.

Mutaflık, yalnızca Osmanlı dönemi belgelerinde değil, daha sonraki araştırmalarda da Tokat'ın geleneksel meslekleri arasında gösterildi. Doç. Dr. Sevay Okay Atılgan'ın 2022 yılında yayımlanan akademik çalışmasında, 15. Yüzyılın ortalarına ait tahrir defterleri üzerinden Tokat'taki sanat ve zanaat kolları değerlendirildi. Mutaflık da hayvansal malzemelerin işlendiği meslekler arasında ele alındı.

Tokat İl Millî Eğitim Müdürlüğünün 2020 yılında yayımlanan Şehrimiz Tokat materyalinde mutaflık, toplumun ihtiyaçlarının değişmesiyle kaybolmaya yüz tutan geleneksel mesleklerden biri olarak tanımlandı. Tokat İl Kültür ve Turizm Müdürlüğünün 10 Kasım 2021 tarihinde güncellenen El Sanatları sayfasında ise mutaflık, il genelinde yaşatıldığı belirtilen geleneksel sanatlar arasında sıralandı.

Mutaflığın tarihsel geçmişi akademik çalışmalar ve resmî kayıtlarla destekleniyor. Ancak 2026 yılı itibarıyla Tokat'ta geleneksel yöntemle keçi kılından çul üreten aktif ustalar, atölyeler veya üretim miktarları hakkında doğrulanmış güncel bilgi bulunmuyor. Bu nedenle mesleğin resmî kayıtlarda geleneksel sanatlar arasında yer alması, eski üretim biçiminin bugün de sürdürüldüğünü tek başına göstermiyor. Tokat'ın zanaat hafızasında yer tutan mutaflığın bugünkü durumunun anlaşılması için yaşayan ustaların, eski dokuma tezgâhlarının ve üretim yöntemlerinin belgelenmesi gerekiyor.